} --> ehrea

Prisoners death records  

 

 

 

 

 

 

W.Haile
Mysterious death of Ibrahim Afa
Mysterious death of Abraham Tewelde

Liquidation in the ELF
index sitemap advanced
2019-11-13

 

Raesi Woldemichael Solomon

"..............ብጥልመት ሃጸይ ዮሃንስ ኣብ ልዕሊ ራእሲ ወልደሚካኤል ሰሎሞን ዝሕተት
ሃጸይ ዮሃንስ ባዕሉ'ዶ ራእሲ ኣሉላ ኣባነጋ!!!

ራእሲ ወልደሚካኤል ናብ ትግራይ ከምርሕ እንከሎ ብመንገዲ ጾሮና ኢዩ ኣምሪሑ። ንእግረ መንገዱ ካኣ ንምኽንያት መገሻኡ ኣመልኪቱ ንህዝቢ ጾሮና ብኣኼባ መልክዕ ውዕል ሰላም ንክፍርም ይኸይድ ከም ዘሎ ገሊጹሎም ነይሩ። ህዝቢ ጾሮና ብግርህነት ራእሲ ወልደሚካኤል ሰሎሞን እምብዛ'ዩ ተደኒቑ። ዝበዝሑ ካብ ዓበይቲ ዓድን መራሕቲ ሃይማኖትን ካኣ፡ ".....ጎይታይ እመኑና ብዝኸድኩማ ኣይትምለሱን ኢኹም! ንዑ ሕደጉ ብምባል ዝካኣሎም ለሚኖሞም ኢዮም።

ራእሲ ወልደሚካኤል ግና፡ "....እዞም ምሳይ ዘሎዉ ብሻለቃ ኣሉላ ዝምርሑ ልኡኻት ሃጸይ ዮሃንስ፡ ውዕል ሰላም ንምፍርራም ዳኣ'ምበር ኣብ ልዕለይ ዝኾነ ጥልመት ከም ዘይፍጸም ብኹሎም ኣማልኽቲ ምሒሎም ኢዮም!" ብምባል ንህዝቢ ጾሮና መለሱሎም። ህዝቢ ጾሮና ካኣ ከም እምነትኩም ይግበረልኩም ብምባል ነቶም ዘንቀዱ ራእሲ ማርያም ክትሕሉዎም ብምምናይ ኣፋነዉዎም።

እንተኾነ ማርያም ሸዊቶ (ትግራይ) ምስ በጽሑ፡ (ራእሲ ኣሉላ ኣባነጋ፡ ሽዑ ሻለቃ ነይሩ)፥ ".....ጎይታይ! ክሸይን ደልየ እሞ ካብ በቕለይ ክወርድ ይፈቐደኒ!" ብምባል ንራእሲ ወልደሚካኤል ሕቶ ኣቕረበሎም። ራእሲ ወልደሚካኤል ካኣ፡ ፈቐዱሉ እሞ፡ ኣሉላ፡ "....ኣንታ ዓይናን ሓማሼናይ፡ ኸዚ'ማ ተማሪኽካ እኔኻ ውረድ ካብ በቕልኻ!" በሎም።

ራእሲ ወልደሚካኤል ካኣ ትቕብል ኣቢሎም፥ "......ኣሉላ በዞም ኩሎም ኣማልኽቲ ምሒልካ'ስ ተማሪኽካ ትብለኒ ኣሎኻ!" በሉዎ።
ሻለቃ ኣሉላ ካኣ፡ ".....ሄሄ፡ ልደርሆ ቆሎ ላሃብኻ ልሓማሼናይ ካዓ ላማሓልኻ!" ክባሃል የሰማዕካይ'ዶ? በሎም።

ራእሲ ወልደሚካኤል ናብ ዘብሉዎ ከም ዘይብሎም ተገንዚቦም ካኣ ከምዚ በሉዎ። ".....በል እንቋዕ ዳኣ ኣብ ውግእ ስዒርካ ኣይማረኽካኒ እምበር፡ በዞም ኩሎም ኣማልኽቲ ምሒልካ ኣንተጠለምካን'ስ ምንም ኣይመስለን ኢዩ። በብተግባራትና ካኣ ህዝቢ ዘልኣለም ክዝክረና ክነብር'ዩ!" በሉዎ።

ብምራን ተኣሲሮም ካኣ ናብ ዓድዋ ናብ ሃጸይ ዮሃንስ ቀረቡ እሞ፡ ኣሉላ ከም ዓስቢ ተግባረ ጥልመቱ፡ ንኤርትራ ከመሓድር ክስየም እንከሎ፡ እቶም ብማሕላ ኣሉላ ተደናጊሮም ንለበዋ ህዝቢ ጾሮና ግዲ ከይገበሩ ናብ ትግራይ ዘምርሑ ክቡር ኣቦና ራእሲ ወልደሚካኤል ሰሎሞን ካኣ፡ ክሳዕ ሃጸይ ዮሃንስ ብ1889 ኣብ ውግእ መተማ ዝመውት ን11 ዓመታት ዝኣክል ኣብ እምባሰላማ ተሓይሮም ሰፈር ጓህን ቁዞማን ኮይኖም ተረፉ።

እቲ ንራእሲ ወልደሚካኤል ".....እንተ ጠሊመኩም ውላድ ከይተውልደኒ ብስም ማርያም ኣስመረይቲ ይምሕለልኩም ኣሎኹ!" ብምባል ዘታለሎም ኣሉላ ካኣ፡ ብዝፈጸሞ ጥልመት ማዕርግ ራእሲ ተዋሂቡዎ መረብ ምላሽ (ኤርትራ) ከመሓድር ተሾመ። ድሕሪ'ቲ ምስቶም ናብ ከበሳ ክድይቡ ኣብ ዶግዓሊ ዝተጋጠሞም ከባቢ 500 ዝኾኑ ኢጣልያውያን ኲናት ገጢሙ ምዕዋቱ ካኣ፡ ነታ ብሃጸይ ዮሃንስ ከመሓድራ እተመዘዘላ ኤርትራ ሓዲጉዋ ፈርጢጡ ናብ ትግራዩ ተመልሰ።
ህዝቢ ኤርተራ ካኣ፡ ብሰሪ ጥልመት ሃጸይ ዮሃንስን ኣሉላን ግዳይ ወራር ባዕዲ ኮይኑ ተረፈ።
ኣሉላ ብዘይካ'ዚ ከም ዘይጠልመኩም ውላድ ኣየውልደኒ ብምባል ምሒሉ ነበረ'ሞ፡ ምስ ክንደይ ተጋሩን ደቀንስትዮ መረብ ምላሽን ከም ዘይዞረ ሓደ ውላድ ከይገደፈ ካብዛ ዓለም ተሰናበተ።

መተሓሳሰቢ
ብዙሓት ተጋሩ፡ ኣብዚ ዝወጽእ ዘሎ ጽሑፋት ንርክብ ህዝብታት ትግራይን ኤርትራን ጎዳኢ'ምበር ሓጋዚ ኣይኮነን ብምባል ዘሎዎም ተቓውሞ ብውሽጢ መስመር ትገልጹለይ ኣሎኹም። ደጊመ ከስምረልኩም ዝደልዮ እንተልዩ ግን፡ ኣብ ልዕሊ ራእሲ ወልደሚካኤል ጥልመት ብምፍጻም ምምሕዳር መረብ ምላሽ (ሓማሴን) ብምፍራስ ንወራር ጣልያን ዘቃልዓና ሃጸይ ዮሃንስ እምበር ህዝቢ ትግራይ ኣይኮነን። ኣሉላ እንተኾነ'ውን ተላኣኺ እምበር ቀዳማይ ጠላሚ ኣይኮነን። ስለ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ትግራይን ክንብል ግን ንስኹም ድሌትኩም እናጸሓፍኩም ንሕና ኤርትራውያን ትም ክንብል ትጽበዩና እንተሊኹም የዋህነት ኢዩ።

ኣዳለውቲ!!!!!!!!

(እምበይተይ እለን) - ስብኣይ ሰብኡት
ኣብ 18 ክፍለዘበን ቀዳመይቲ ሓርበኛዊት ኣደ (ራእሲ ወልደሚካኤል ሰለሞን) ጎሚዳ። ብሕጽር ዝበለ ከምዚ ይመስል።

“ እምበይተ እለን ድማ ሰይቲ ኣቶ ሰሎሞን ሃብሮም በዓልቲ ኒሕ ነበራ “ ክብሉ የዘንትውለን ዓበይቲ ጸዓዘጋን ሃዘጋን። ርግጽ፡ ብቑንጣሮ ድኣ ኰይኑ’ምበር፡እምበይተይ እለን ምዕቲ ሰበይቲ ምንባረን ዝሕብሩ ኣብ ጽሑፍ ዝሰፈሩ ሐበረታታት ኣለዉ። መቸም ኣብ ጽሑፍ ዝሰፈረ ብሂል ወይ ዛንታ ብኢደወነንካ ንኸተማሓይሾ ፣ ከተጋንኖ፣ ከተቓምሞ፣ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኢዩ ዝኾነካ። ስለዚ ካብ ሚእቲ ዓመት ንላዕሊ ዕድመ ዘለዎም ብትግርኛ ዝተጻሕፉ ሰነዳት ምርካብ ዓቢ ጻጋ ኢዩ። ናይ እምበይተይ እለን ዘይተጋነነ ምናልባት’ውን ካብ ቐዳማዊ ምንጪ ዝተረኽበ እንታዊነተን ዝገልጽ ጽሑፍ ምርካብ፡ ንፍልጠትና ኣዕሚቑ ፡ ቤዝን ወይ ከኣ ብኻልኦት ነዚኦም ዝአመስሉ ኣርእስትታን ንኽመራመሩ ዝደልዩ ሰባት ድማ መትባብዒ ይኸውን። ሓደ ከም ኣብነት ዝጥቐስ፡ እታ ብዶ/ር ግርማይ ነጋሽ ዝተጻሕፈ ‘ ናይ ደረስቲ ናጽነት’ ዘርእስታ መጽሓፍ ብኣፍ ክንገር ዝጸንሐ ማሰን፡ ኣውሎን ሰብ ምድረባሕሪ ገሊኡ ካብ ቐዳማዊ ገሊኡ ድማ ካብ ካልኣዊ ምንጪ ዝተረኽቡ መረዳእታት ተኣኪቡ ዝተጻሕፈ ኢዩ። ካብ ኩሉ ዘግረም ከበሳታ አርትራ ፥ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ኣብ ወረቀት ወይ ብራና ተጻሒፉ ፡ ክዋሳኣሉ ዘኽእሎ ቋንቋ ይንበሮ’ምበር ፡ ንሕብረተሰብ ብኹሉ መዳዩ ጠሚቱ ንህብረተሰባዊ ኣነባብራ ዝእምት፣ ንግእዛዊን ረቒቓዊን ፍልጠት ዝድህስስ ፣ ንልቢ ኣርሒሱ ንኣእምሮ ዘስፍሕ ስነጹሑፍ ኣይፈጠረን። ስለዚ ብቋንቋታት ትግርኛ ዝተጽሕፉ ኣዝዮም ዉሱናት ከይኖም፣ ዝርካቦም ድማ ናብ ተውህዶ ሓይማኖት ዘተኮሩ፡ ካልእ ዓለማዊ ነገር ከም ዘይትንክፉ ጭብጢ ዘድልዮ ኣይኮነን። እምበኣርከስ ካብቲ ዝተርኽበ ጽሑፍ ታሪኽ እመበይተይ እለን ብሓጺሩ ከምዚ ይመስል።

እምበይተይ እለን፡ ሰይቲ ኣቶ ሰለሙን፡ ሰይቲ ወዶም ንኸንቲባ ዘርዐይ፡ ኣደ ራእሲ ወልደሚካኤል በዓልቲ ሃዘጋ ኢየን። ዝነበራሉ እዋን፡ እዋን ቕልውላው ኢዩ ዝነበረ። ዘመኑ፡ ዘመን ሕንፍሽፍሽ ኰይኑ፡ ንጉስ ክይተረፈ ተሽቈጥቒጡ ፡ ክብሩ ተገፊፉ፡ ብድኽነት ዝነብረሉ ዝነበረ ስርዐት ኣልቦ እዋን ኢዩ ዝነበረ። ኰታ ፋረ ዝለበሰ፣ዝናር ዝተዓጥቐ ጸባ ጸገብ ወዲ ዓዃይ’ውን ከይተረፈ፡ ዓሚጹ፡ ኣከባቢኡ ብኣልማማ ምስ ዝመልኽ፡ ተሓፊሩ ፡ተፈሪሁ ኣብ እንግድዓ ዓዃይ ሸይሸይ እንዳበለ ተጋይጹ ዝነብረሉ ዝነበረ ሑሱም ጊዜ ኢዩ ዝነበረ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኢዩ’ምበአር እቶም ደግያት ውቤ ፡ ንድፍን ምድረባሕሪ ምስናይ ምዕራባዊ ቖላታት ኤርትራ ብዘይ ምቕራጽ ካብ 5 ክሳብ 7 ቀውዒ ዝኸውን ከም ዝዘመትዎ ይንገር። ንኣብነት ብጉልቲ ምስሕሓብ ዝተላዕለ ኣብ ‘አናበታ’ ዝተባህለ ስፍራ ብ1859 አብ መንጎ ሰራዊት ማይ ጻዕዳን ደግያት ዉቤን ዝተኻየደ ሑሱም ውግእ ምጥቃስ ኣገዳሲ ይኸውን። ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምንብርካኽ ወኪል ግብጺ ኮይኑ ነቲ ቦታ ኣብ ምሕማስ ዓቢ ተራ ዝነበሮ ኣውሮጳዊ ዜጋ ሙንዚንገር ውጽኢት ናይቲ ኩናት ክገልጾ እንክሎ ኣስካሕካሒ አብ ርእሲ ምዃኑ ካብ ክልቲኡ ወገን 1200 ፍጡር ከምሃዝሀለቐ ይዝክር። ኣብዚ ጉዙፍ ዓውደኲናት’ዚ ካብ ክልቲኡ ወገን 20 ሽሕ ጠላዕ ከምዝተኻፈሎ’ውን ይጠቅስ።

ኣብቲ ክፍለ-ዘመን’ቲ ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበሩ ክፍለ-ዘመናት ፈሊኻ ዘይርኤ ኮይኑ፡ ብርግጽ ናይ ወዲ ተባዕታይ ጽብለልታ ጎሊሑ ዝረኣየሉ፡ ናይ ጓል ኣንስተይቲ ግደ ኣብ ሃገር ምምሕዳር ድማ ኣዝዩ ድሩት ዝነበረሉ ምዃኑ ንኣንበብቲ ምስጢር ኣይኮነን። እምበይተይ እለን ለበዋ ሰብአየን ከይዓጀበን ድሕሪ ሞት አቶ ሰለሞን ፡ ሽመት ሃዘጋ ምስ ወዲሓሙተን ፍርቂ ፍርቂ ተኻፈለኦ። ኣብዚ ሃዋሁ’ዚ ዝተጻወተኦ ተፈላለዩ ገጸ ባህሪያት ማለት ከም ሒማ ሰበይቲ፡ ኣደ፡ እንሓጎ፡ ዕልምቲ ተዋሳኢት ኣብቲ መስፍናዊ ሽጣራ (feudal intrigue) ኣዝዩ ዘድነቕ ኢዩ።

ኣቶ ሰለሙን ካብ ምዑት ከንቲባ ዘርዐይ ድኣ ይወለዱ’ምበር፡ ሚሒር በዓል ቕያ ኣይነበሩን’። ሓደ መዓልቲ ሰበይቶም “ምሳሕ ኣዳልውለይ ‘ምስ ዓቀይቶተይ ጸዓዘጋ ወሪደ ክጎብጣ ኢየ’ በልወን”። ንሰን ከኣ ትቅብል ኣቢለን ‘ኣብ ጽዓዘጋ ኬድኩም ተመስሑ’ ክብላ መለሳሎም። ምናልባት ከምዚ መበሊኤን ጸዓዘጋ ንምውራር ብዙሕ ይወሳወሱ ስለ ዝነበሩ ይኸውን፣ እሞ ‘ሃየ’ ንጸዓዘጋን፡ ግዝኣታ ዘበለ ኵሉን፡ ኣብ ትሕቲ ሃዘጋ ንምእታው መዓንጣኻ ሸጥ ኣብሎ’ ንምባል ይኸውን፣ ኣብ ጽዓዘጋ ከድካ ‘ተመሳሕ’ መበሊኤን። ንጸዓዘጋ ሓመድ ድፋጭኣ ንምስታይ እንተኾነ፡ ናይ ወዶም ናይ ራእሲ ወልደንኪኤል ድኣ’ምበር ናይ ኣቶ ሰለሞን ዕጫ ከም ዘይኮነ፡ ካብ ታሪኽ ክንርዳእ ንኽእል። ናይ 1877 ውግእ ወኪዱባ ሞት ደግያት ሀይሉ ዘኸተለ ንሐጺር እዋን ይኹንምበር ዕብለላ ራእሲ ወልደሚካኤል ዘረጋገጸ ምዃኑ ካብ ኣንባቢ ዝተሰወረ ኣይኮነን። ኣቶ ሰለሞን ከኣ ንጸዓዘጋ እናተሐንሐኑ ከይጥቅዕዋ ዓዲ ኩልና ከዱ።

እምበይተይ እለን ሹት በሃሊት ጥራይ ዘይኮናስ፡ባዕለን ድግድጊት ተዓጢቐን ኣብ ረምጺ ኵናት ዝካፈላ ሓየት ሰበይቲ ነበራ። ኣብ ኵናት ዓዜን፡ ሰብኡት ሃዘጋን፡ ሓያሎ ኣባጽሕ ካብ ካርነሽም ኣኻኺበን ምስ ከንቲባ ወልደጋብር ተጋጠማ። ንኸንቲባ ወልደጋብር ድማ፡ ስዓረኦም። ድሕርቲ ኵናት፡ ሰብ ዓዲ ተከለዛን ብስዕረት ንዓዶም ተመልሱ፡ እንተኾነ ግን እዚ እቲ ናይ መጀመርያ ምዕራፍ ናይ ሃዘጋን ዓዲ ተክለዛን ናይ ሓድ-ሕድ ምብራስ ይኸውን። አቐድም ኣቢሉውን ምስ ኣይተ ኣላ ሐው ደግያት ሀይሉ በዓል ጽዓዘጋ ኣብ ምስጓጓ ተጋጢመን፡ ኣብቲ ዝተገብረ ውግእ እምበተይ እለን ተሳዕራ። ነብሰንን ነብሲ ደቐንን ንምድሓን ድማ ካብ ሀዘጋ ኣርሒቐን ሃደማ። ኵሉ ግዜ መራሒት ውግእ’ኳ እንተዘይነበራ፡ብርግጽ ብዛዕባ ኵናት ወይ ንከባቢኤን ዝምልከት ፖለቲካ ኣብዝዝተየሉ ኣጋጣሚ፡ ከም ተራ መበለት፡ተቐማጢት ውሻጠ ከምዘይነበራ ዝሳሐት ኣይኮነን ። ካብዚ ብምብጋስ ኢዩ ድማ ‘ኵናት ዘይወዓለ በሊሕ’ ዝብል ናይ ኣቦታት ምስላ ንወይዘሮ እለን ኣይምልከትን ዝብል።

እምበይተይ እለን ፡ ኣብቲ ብ ‘ዘመነ ጭቃታት’ ዝፍለጥ ሰላም ዝረሓቖ፣ ሓረስታይ ሓሪሱ ናብራኡ ዘይመሓይሸሉ፣ ኣርባሕ ከብቲ ዝተሰቓየሉ፥ ነጋዳይ ኣደዳ ጓሓላሉ ኮይኑ ማሕፍዳኡ ዝነገፈሉ፣ ክረምቲ - ሓጋይ ከይዓጀአቦም ወግሐ ጽብሐ ናይ ሓድሕድ ውግእ ዘካይዱ ዓበይትን ናእሽቱን መሳፍንቲ ብስርግፎኣ ዝበዝሕሉ እዋን እየን ዝነበራ። ኣብቲ እሾኽ ዳንደር ዝተዘራአሉ መስፍናዊ ናይ ፖለቲካ ምፍሕፋሕ፡ ሓንሳብ ብሜላ ሓንሳብ ብሸፈጥ ከይተሓለላ ንነዊሕ እዋን ክጻወታ ጸንሐን እየን።

  ehrea
 

                      ehrea.org © 2004-2017. Contact: rkidane@talk21.com