} --> ? include("header2.php") ?>

Goitom Berhe (bitsay)

compiled by Resoum Kidane

Goitom Berhe (bitsay), a law graduate of Addis Ababa. Goitom and his groups became target for “radicalism “and many of them were executed between 1976 and 1980s. This was happened after the liquidation of the Menka in 1975. this new democratization movements which was emerged in late 1975 called Bitsay Menkiskas because it was led by Bitsay Goitom Berhe who was law graduate of Addis Ababa.

During the Menkae uprising Goitom Bisay was made shimagelle in first committee to study the conflict and said the proceeding was wrong that Menka were correct. Because of this, he was called Menka and put down from responsibilityMeharena Hadgu, As a continuation of his democratic movement, he tried to form an underground movement called 'the Eritrean Revolutionary Party' in 1975/1976 during this period the party transthe lated a number of Marxist works to Tigrigna. However later all the literature was then collected and burnt and he was accused of being Menka-e

Adhanom Fitwi  who met Goitom Berhe (Bitsay) descibed the circumstamce of Goitom Berhe (Bitsay) before he was arrested briefly. Adhanom Fitwi  said that Goitom was sent to Nakfa area, of Tigre speaking area with only one rank (mesRie) of 8 members and actually he did not speak Tigre language. Then he was confined there for some time. And there he wrote an article 'Who is the revolutionary?' handwritten in 30 pages. I and Alem Abraha read it at night with kerosene lamp, though it was forbidden to read the article. About two weeks from then, Goitom was taken away and never seen again. Alem Abraha was soon taken and killed. He was one of the long-served fighters, with Sebhat Efrem etc, a leader of our squad (fesli). I had heard Alem Abraha was from or around Dekhmare city. readmore

 Bitsai (Goitom) was a senior law school students who left to fight for Eritrea's independence. He was a student activist but was also known for his kindness, generosity and unusually fryemagainst the enin a battle iendly attitude toward fellow students and late fighters.. Gaim's the author of Critical reflections in his book describes Goitem "I was a second year student at the Law School in Addis when Goitom was a senior student and we all looked upon him would be lost not in battle against an enemy, but in a battle for democracy and change in an organisation that purported to fight for freedo. [Gaim 290]

 According (Dr.Alazar Gebre-Yesus) Goiton contributed a lot to the development of the EPLF by translating foreign literature of political philosophies into Tigrigna language. One of his translations was 'Zente Mogot' from which Sheabia learned a lot. Further he introduced and taught the Philosophy of ComradeshipWho is a comrade? (Men Eyu Betszai? Men Eyu Sewrawi?. In reaction to this Haile Menkorias was instructed by Issayas to translate a number of Marxist works to tigringna. The writer of this document who was a member of the Information Department at Belekat and Zero in 1975/1976 recalls that when Haile Menkorias translated a number of Marxist works to tigringna (eg, State and Revoltion , The Communist Manifesto, what to be done, two step backward and one step forward and some of Mao works, the titles of which I cannot remember. We carried out the process of printing and packaging of the publications but we were not allowed to read them because we were ordinary members If someone tried to read Marx works they could be targeted in those days.

Meharena Hadgu In his Menkae memory paper also recalls that anyone seen reading Marx, Lenin or Mao etc was seen suspiciously believing he will be a Menkae, that many stopped reading in fear. It was the ELF who held a weapon in one hand and a book in the other, unlike us. Many pretended to be uneducated because they were demoralized to what happened to those who read.

Between 1973 and 1980 many progressive fighters were physically eliminated on the orders of the EPLF leaders. Among the first fighters to become the victim of this accusation was Melese who joined the EPLF in 1972.  The Menka group also became victims.  From then on many new recruits, particularly university students,  became victims to witch-hunts.  In 1975 and 1976 a large  number of the recruits who had joined the EPLF from high schools and university,  became disillusioned by the imprisonment of Menka leaders and at the EPLF’s  mistrustful  attitude towards educated fighters. For example Adhanom Fitwi who joined the EPLF from the Addis Ababa University in 1974, in his interview with Aida Kidane mentioned that he and other students who came from Addis Ababa University were suspected without justification of sympathizing with the Menkae movement - because they were students from Addis Ababa University. Sherman( 1980:64) also states that in 1976 perhaps as many as 200 young EPLF intellectuals were arrested.

Solomon Woldemariam,who was in the EPLF leadership from 1971-1977, also suggested that the number of people killed was much larger. Solomon added that around one thousand fighters who participated in the Menka movement were rehabilitated after undergoing serious political indoctrination and self-criticism( Mengiseab,49:2005). Furthermore Teklay Aden, an EPLF security chief who defected to the Ethiopian regime in 1981, revealed that three thousand fighters were physically liquidated by the Front between 1973 and the time of his defection in 1980..

Goitom Berhe (bitsay) was one of those 3, 000 prisoner fighters who were physically liquidated between 1975 and 1980.
He was executed with Dehab Tesfatsion in 1979

From Bitsay Menkiskas who were arrested in 1976 and, later killed included: 1)Goitom Berhe; 2)Mesih Russom;3) Tewolde Eyob; 4)Teclai Ghebre-Kristos; 5)Michael Bereketeab; 6) Haile Yohannesom; 7) Samuel Ghebre-Dingil; 8)Bereket Haile; 9)Memhir Tecle Habte-Tsion; 10) Alem Abraha and others.

Through the 1970s,  many educated fighters became victims of imprisonment, torture and execution, others among them who were  not imprisoned, were psychologically intimidated by commands which are listed below along their names

● Mister Akib= Keep secret
● Mister Ketfelet Herdig Aeytebel= Don't attempt to find out secrets
● Kunentat Aefkiden Iyu = Circumstance is not convenient
● NeyHeluf Aetzeker or Herfan Halafinet Aleka,=Do not remember what happen in the past
● Ne Muhur HemamAleka, =Sickness of Intellectualism
● Neus Bourgia tebai Aleka =Petty bourgeois thinking/behavior
● Nay Halefinet Himam Aleka= Ambition /sickness /looking for leadership
● Nebsu Zienekif Nbisthu Zenekif=First criticise yourself(confess) then criticise others
● Muhur Tebelasi=Opportunistic intelligetsia
● Gbuika Fetsm Kedmi Meselka Mehetat= Do your duty first then you have a right to ask questions
● Derbika Ketel=Class suicide
● Anenet=Egoism etc

The above phrases were used by the EPLF leaders to repress freedom of expression and to foster an antidemocratic culture in the liberation struggle.  This culture still affects most exiled  former EPLF fighters and members of mass organization /Hahash wedebat Most of them have feared the consequences of revealing to the public  what they knew or suspected during the liberation struggle.


10 mins ·
ብብጊሓቱ ጨካን መራሒ፡
እቲ ገና ካብቲ ኣረሜናዊ ባሀርያቱ ዘይተናገፈ ሰብ ብሰባት ጥራይ ዘይኮነ ባዕሉ ቢኢዱ ግፍዒ torture ይሰርሕ ከም ዝነበረ ሓንቲ ኣብነት ክቅርብ ክፍትንየ። ኣብ 1973 ኣብቲ ምንቅስቓስ መንካዕ ዝነበረሉ ግዜ፡ሓሚመ ሕክምና ኣብ ገረግር ኣስመራ ይኸደልኩም፡ ኣብቲ ሕክምና 7 ተጋደልቲ ለይቲ ሃይ ክብሉ ክቕንዘዉ ክራገሙ ይሰምዕ፡ንጽባሒቱ ኣእጋሮም ምሕኩልቶም ተሃስዮም ተጀኒኖም ራኣኹዎም፡እቲ ዝነኣሰ ካብኦም ተኽለ ማንጁስ ክቐርቦ ምስ ጀመርኩ ጭራ መዓኮረይ ሰይሮሙኒ ክብል የዕልለኒ ነበረ፡ ብርሃነ ደበሳይ-ኣፍሮ፡ኣማኔኤል -ወዲ ብጆኒ፡ተኽላይ ተስፋክርስቶስ፡ጎይትኦም ነጋሽ፡ተኽልማርያም ራሻይዳ ወዲ ቀሺ ፡ ተኽለ ማንጁስ ፡ሚኪኤል ወዲ ዓቀይታይ፡ብዘይካ ሚኬኤል ኩሎም ኣእጋሮም ኣብራኾም ተሃስዮም ፡ኣእጋሮም ተጀኒኖም ይሕንክሱ ነበሩ፡እዚኣቶም ብሓደ ሱሌማን ብርሃኑ ዝተባህለ ወዲ ገዛውቶም ኣኽርያ ብስለያ ተጠርጢርም ኣብ መርመራ ሰብ ኣባትር ዛኣተዉ እዮም፡ሱሌማን ብኩቱር ምቕጥቃጥ እወ ሰለይቲ እዮም ኢሉ፡ ካብ ምቕጥቃጥ ዕረፍቲ ንክረክብ እንተዘይኮይኑ ብሰለይቲ ኣይፈልጦምን እዩ፡ ናይ መወዳእታ ምስ ተሓተተ እውን ብሰለይቲ ኣይፈልጦምንየ ከዕርፍ ዝገበርኩዎ እዩ ስለ ዝበለ ካብ ምርሻን ድሒኖም።ሱሌማን ሰንኪሉ ኣትዩ፡ሕጂ እውን ህሉው እዩ።
ካብ ኩሎም ህሱይ ድማ ሚኬኤል ወዲ ዓቀይታይ ነበረ፡ለይቲ ብቓንዛ ድቃስ ዝብሃል ኣይነበሮን፡ናይዞም 7 ብጾት መጋባይ ገረዝጊሄር ውጩ ነበረ፡መርማራይ ድማ ኢስያስ ኣፈወርቂ ምዃኑ እዩ፡ሓደ ካብኦም ከዕልለኒ ከሎ ክሳዕ ዝደክም ይቕጥቅጠና ነይሩ፡ተኽለ ኣጽፋረይ ብጉጥየት ከይተረፈ ኣውጺኡወን እዩ ይብል።ሓደ መዓልቲ ውጩ ኣብ ገረወኛ ማይ የፍልሕ ስለ ዝነበረ ሎሚ ምሳሕ ግዓት'ያ ኢልና ተሓጎስና፡ እንተኾነ እቲ ማይ ውዑይ ኣብ ርእስን ገጽን ክሳድን ምኬኤል ወዲ ዓቀይታይ ዝኸስከሶ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ነበረ፡ወዲ ኡይ ኢሉ መን ክረድኦ፡ኩሉ ገጹን ርእሱን ካልእ ኣካላቱን ተመሽሊጡ፡ሕቑኡ ከም ስርዓት ጎቢጡ ዳርጋ መሬት ክጥዕም ዝተረፎ ኣይነበረን፡ምሉእ ልይቲ ክቑንዞን ኢሰያስ ፋሽሽቲ ክብል ይሓደር ነበረ። ኢሰያስ ኣረሜን ባኣካል ካብ ዝገበሮ ግፍዒ እየ ዝዛረብ ዘለኹ።እዞም ተጋደልቲ ክጋደሉ ኢሎም ወጺኦም እዚ ድማ ጎነፎም።
ካብዚኣቶም ሓውዮም ናብ ሰራዊት ተሰዲዶም ዝተስዉኡ ብርሃነ ኣፍሮን ኣማኒኤል ወዲ ብጆንን ክኾኑ ከለዉ፡ሚኪኤል ናብ ክፍልታት መዲቦሞ ድሕሪ ሓጺር ግዜ ካብኡ ስሒቦም ቀንጺሎሞ፡ተኽላይ ካብ ዩኒቨርስቲ ዝተሰለፈ ኮይኑ፡ነዚ እውን ስሒቦም ቀንጺሎሞ፡ተኽልማርያም ወዲ ቀሺ ነብሱ ቀቲሉ ክብሉ ሰሚዕና ሓቂ ድዩ ኣይኮነን ዝፈልጡ ይዛረቡ፡ወዲ ነጋሽ ክሳዕ ናጽነት ኣትዩ ኣብ ኤርትራ ገዲፈዮ፡ተኽለ ማንጁስ ካብ ሓይልታት ሃዲሙ ናብ ጀብሃ ካብኡ ናብ ስደት ኣብ ካናዳ ከተማ ተረንቶ ይነብር ኣሎ፡ ብዓዲ እንተሪኢናዮም፡ተኽልማርያም ራሻይዳ ኰዓቲት፡ጎይትኦም ነጋሽ፡ዓደውሒ ከባቢ፡ብርሃነ ኣፍሮ ኣምባደርሆ፡ተኽላይ ንተጋዳላይ ኣቦይ ዞንጎፎ ወዲ ሓዉ እዩ ኣምባደርሆ፡ተኽለ እውን ኣምባደርሆ፡ሚኪኤል ዓቀይታይ ሕምብርቲ፡ኣማኒኤል ጌጋ ይኽልኣለይ እምበር ጽልማ ሰራየ ይመስለኒ፡ዳርጋ ኩሎም ደቀስመራ እዮም።
እምበኣር እቲ ገና ህዝቢ ኤርትራ ዘጽንት ዘሎ ጉርጉር ቡዳ ኢሰያስ ተግባሩ ካብ መጀመርያ እዚ ይመስል። ነዚ ፍጻመ እዚ ዘይኣምን ወይ ዝጠራጠር ንተኽለ ሓቲቱ ከረጋግጽ ይኽእል እዩ። ነዚ ቅድሚ 8 ዓመት ኣቢሉ ይገብር ዘርጊሐዮ ነይረ።ኢሰያስ እምበኣር ሓጥያት ህዝቢ ኤርትራ ግዲ ኮይኑ እምበር ኣሽንኳይ ሃገር ህዝቢ ክመርሕ ጥቓ ምምራሕ እውን ክቐርብ ዘይግብኦ በኣካሉ ኣሬሜን እዩ፡ደገፍቲ ነዚ ኣረሜን ዘሕፍርን ዝተነወረ መራሒ ምምላኽ ብዓይኒ ዝፈጠረና ኣምላኽ እውን ከቢድ ሓጥያት እዩ ደገፍኩም ንጥፍኣት ህዝቢ ስለ ዝኾነ ስሓቡ ናይ ሕልና ስራሕ ስርሑ ጥራሕ'የ ዝብለኩም።
ሞት ነቲ ጨካን ኣራዊት
ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ
ኣበድ ተስፋይ::

Abede Tesfay

29 July at 11:10 ·
ታሪኽ ህዝባዊ ሓይሊታት
ታሪኽ ጅግንነት ጥራይ ዘይኮነ
ታሪኽ ግፍዕን ገበንን'ውን ኣለዎ
ሎሚ ገለ ሓርበኛታት ዝተገፍዑን ዝተበደሉን ዝተበደላን ዝተግፍዓን ገለ ክብል ክፍትን'የ፡እዚኣቶም ኣብ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ግቡኦም እናገበሩ ስቅያት ዝወረዶም ሰብ ሞያን ምሁራትን እዮም።ገሊኦም ሓሊፎም ገሊኦም ብሂወት ናብ ናጽነት ዛኣተው'ዮም።
1-የማነ ተስፋማርያም፡ዓዱ ብጭቡጥ ስለ ዘይፈልጦ፡ዝፈልጥዎ እንተለዉ ክሕግዙኒ ይትስፎ፡ወዲ ኣውራጃ ኣከለጉዛይ ምዃኑ ግን ኣይጠራጠርን እየ።1971 ካብ ዝተሰለፉ ምሁራት እዩ፡ትምህርቱ ቬትሪናርዮ-ሓኪም እንስሳታት ምንባሩ ይፍለጥ፡ኣብ 1973 ኮምሽነር ጋንታና ምንባሩ'የ ዝፈልጦ፡ንሱ ካብቶም ብጉዳይ መንካዕ ተጋፊዖም ኣእምሮኦም ዝሰሓቱ ሓደ እዩ፡1980 ኣብ ጀልሃንቲ ዝተባህለ መሬት ሱዳን ኣብ ትሕቲ ሕክምና ከሎ ኣብቲ ስንኩላን ዝነበርሉ ቦታ ጎፍ ተባሂልና ሰላም ኢለዮ፡ትዝክረኒ ዶ የማነ ኣነ እገለ እየ ቀደም ብሓደ ኔርና ምስ በልክዎ ካብ ምጥማት ሓሊፉ መልሲ ኣይሃበንን፡ዝተበጃጀለ ስሪኡ፡ቀባሕባሕ ጥራይ ዝብል ወጅሁ ርእየ ሓዘንኩ፡ብጓሂ ድማ ተሰናበትኩዎ፡ድሕሪ ሓደ ወርሒ ኣቢሉ ደሃዩ ምስ ሓተትኩ፡በረኻ በረኻ እናኸደ ብገደል ጸዲፊ ከም ዝተሰውአ ሰሚዐ።
2-ሚኪኤል ሃብተ፡ትውልዲ ዓዱ ኣውራጃ ሓማሴን- እምባደርሆ እዩ፡ንሱ ፋርማሲስት ራብዓይ ዓመት ካብ ዩኒቨርስቲ 1971 ተሰሊፉ፡ሚኪኤል ብጉዳይ መንካዕ ካብቶም ብግፍዒ ኣእምሮኦም ዝሰሓቱ ሓደ ነይሩ፡ኣብ ማእከላይ ሕክምና ጨንፈር ፋርማሲ ንክእለ ተባሂሉ ዝተመደበ ይመስል፡ኣብ ደረት ዛራ ማይ ምሉእ መዓልቲ ኮፍ ኢሉ ትርእዮ፡የዒንቱ የቕባሕብሓ እምበር ሚኪኤል ሓደርካ ወይ መዓልካ ኢልካዮ መልሲ የለን፡ክሳዕ ናጽነት ኣትዪ ይኸውን እዩ ዝብል ግምተይ።
3-ዶክተር ሃይለ ምሕጹን፡ሓደ ካብ ሰብ ሞያ ሕክምና ዝኾነ ናይ ኣዕጽምቲ ወጌሳ ሓኪም እዩ፡ 1973 ድማ ተሰሊፉ፡ትውልዲ ዓዱ ከባቢ ኣስመራ -ወኪድባ ምዃኑ ይፍለጥ፡ኣብዚ ዝተጠቕሰ ግዜ ደቂ ኮርስ ስለ ዝነበርና ይፈልጦ ኔረ፡ንሱ ሓደ መዋስእቲ ናይቶም ቀንዲ መንካዕ ስለ ዝነበረ ከም ሕሱም ዝተቐጥቀጠን፡ ብዙሕ ኣሰር ኣባትር ኣብ ዝባኑ ዘለዎ ሰብ እዩ፡እሱር ኣብ ሓለዋ ሰውራ ከሎ ስባር ላማ ረኺቡ ሓንቲ ካብ መትንታት ኢዲ ብምቑራጽ ሂወቱ ከሕልፍ ዝፍተነ፡ቀትሪ ምድሪ ካብ ሓለዋ ሰውራ ከባቢ ብሊቓት ነፈርቲ እና ዘምበያ ንሕክምና ሰበር ቀጠ ተወሲዱ ካብ ሞት ንስክላ ዝደሓነ እዩ። ዶክተር ሃይለ ድሕሪዚ ፈየተነ'ዚ ምሕረት ተገይርሉ ንሕክምና ናብ ሞያኡ ተመሊሱ፡ኣብቲ ዝቐጸለ ቃልሲ ዝነኣድ ሞያዊ ስራሕ ዘበርከተ ተጋዳላይ ጥራይ ዘይኮነ፡ሓላፊ ክፍሊ ሕክምና ኮይኑ 1987 ድማ ኣባል ማእከላይ ሽማገለ ህዝባዊ ግምባር ኮይኑ ተመሪጹ፡ብሂወት ዛኣትወ ተጋዳላይ እዩ።ድሕሪ ናጽነት ምስ ኢሰያስ ጥቡቕ ርክብ ከም ዝነበሮን ከምዘለዎን ፡ካብ ሞያኡ ወጻኢ ብኢሰያስ ተኣዚዙ በደል ክፍጽም ጸኒሑ እዩ ዝብል ሕሜታ ኣብ ልዕሊኡ ኣሎ፡ብወገነይ ግን ብጭቡጥ ዝፈልጦ የብለይን።
4- ተኪኤ ተስፋልደት፡1971 ተማራይ 4ይ ዓመት ካብ ኣዲስ ኣበባ ንሜዳ ዝተሰለፈ ኮይኑ፡ትውልዲ ዓዱ ኣውራጃ ሓማሴን ዓዲ ተከሌዛን-ድግድግ እዩ።ተኪኤ እውን ብጉዳይ መንካዕ ካብ ተኣሲሮም ዝተጋፍዑን ኣካላውን ስነ ኣእምሮኣዊ በደል ዝበጽሖ፡ብጎደሎ ጥዕና ከይተሓለለ ኣብ ክፍሊ ዜና ግቡኡ ዝፈጸመ ሓርበኛ ፡ኣብ ናጽነት ድማ ኣትዩ፡ተኪኤ ኣብ ኣሃዱ ስነዳ ህግደፍ ኮይኑ ይሰርሕ ብምህላዉ ፡ብዛዕባ ጅግንነት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ቃልሲ ባኣጋጣሚ ቅነ ናጽነት ከዘንቱ ብድኹም ድምጺ ኣብ ተለቪዥን ክዛረብሉ ሰሚዐ፡ተኪኤ ብዝወረዶ ማህሰይቲ ብዙሕ ናይ ጥዕናን ስነኣእምሮን ተነጽሎን ጸገም እኳ እንተ ኣጓነፎ ሎቕመጽመጽ ይኹን ምምስሳል ምስ መራሕቲ ዘርእዮ ግን ኣይነበረን፡፡
5-ወርቁ ዘርኣይ፡ወርቁ ሓንቲ ካብተን ሰለስተ ምሁራት ደቂ ኣንስትዮ፡ኣበራሽ ምልከ፡ደሃብ ተስፍጽዮን 1973 ዝተሰለፋ ኣብ ሻዕብያ ቀዳሞት ዝተሰለፋ ደቂ ኣንስትዮ ሓንቲ እያ፡ትውልዲ ዓዳ ኣውራጃ ኣከለጉዛይ ዓዲ እንዳ ደቆ ትውለድ፡ክልተ ኣሕዋታ ኣብ ሻዕብያ ስዉኣትዮም፡ንስዉእ ጊደዎን ሓዋ እፈልጦ እየ፡ ወርቁ እውን እንተ ኣብ 3ይ እንተ ኣብ 4ይ ዓመት ኣጸቢቐ ዘየረጋግጾ ተማሃሪት ጅዮሎጂ ምንባራ ይፍለጥ። ወርቁ እውን ብምኽንያት መንካዕ ከቢድ ስቅያትን ማእሰርትን ዘሕለፈት ውጻእ መዓት ተጋዳሊት ምዃና እያ፡መሳልፍታ ደሃብን ኣበራሽን፡ብ1977 ኣብ ቀዳማይ ውድባዊ ጉባኤ ህዝባዊ ሓይልታት ብናይ መንክዕ ገበናተን ተረፊተን ተባሂሉ ዝተነግረና፡ደሓር ከም ዝሰማዕናዮ ግን ከምዝተቐንጸላ እዩ፡ወርቁ ካብ 1973 ክሳዕ 1978 ኣብ ጎዳጉዲ ብሊቓት ተኣሲራ ድሕሪ 5 ዓመት ስቅያት ምስ ብተማሳሳሊ ጉዳይ ተኣሲሮም ዝነበሩ፡መብራህቱ ወልዱን፡ኣልኣዛር ተስፋንኬል ኣብ ምዝላቕ 1978 ካብ ማእሰርቲ ተፈቲሖም፡ወርቁ ኣብ ክፍሊ ፖለቲካዊ ምንቕቓሕ፡ኣልኣዛርን መብራህቱን ናብ ክፍሊ ቁጠባ-ጨንፈር ኢደስራሓት ምሳይ ተመዲቦም ኣልኣዛር ክሳዕ ናጸነት ኣትዩ ሕጂ እውን ህሉው እዩ፡መብራህቱ ግን 1980 ብዘይተፈልጠ ምኽንያት ተመርዕዩ ኣብ ሕጽኖቱ ምስ መርዓቱ ብሓዳጋ ሞይቶም ዝብል 03 ተፈንዩሎም፡ቅድሚ ሕጂ ሓቢረ ነይረ እየ።
ብዝኾነ ወርቁ ዘርኣይ ከም ጓል ኣንስተይቲ ከቢድ ስቓይን ተነጽሎ ዘለዎ ሽቑረራ ዘሕለፈት ክሳዕ ዓወት ሰውራ ኤርትራ ዝተቓለሰት ሓርበኛ እያ፡ኣብ ሜዳ ምስ ተወልደ-ኑክሩማ ተመርዕያ ሓንቲ ቆልዓ ወሊዶም ነይሮም፡እታ ጓላ ኣብ ጽቡቕ በጺሓትላ ክትከውን ይትስፎ፡ወርቁ ኣብዚ እዋን ኣበይ ከም ዘላ ኣይፍለጥን፡ኣብ ዘላቶ ጥዕናን ነዊሕ ዕድመን ይምነየላ።
ኣበድ ተስፋይ


ተዘክሮ ብጻይ ጎይትኦም በርሀ ኣብ ቅንያት ብዓል ናጽነት

/ ብርሃነ ወልደሚካኢል 23/05/2020)

ለንቅነ ሓደ ዘገርም ኣጋጣሚ ተረኺቡ። እዚ ናይ ንኣሽቱ ኢዩ ኢለ ዝንዕቆ ዝነበርኩ `ፈይስቡክ` ለካስ ዓቢ ጥቕሚ`ውን ኣሎዎ። ወዲ ሓብተይ ብተሌፎን ደዊሉ ኣብ `ፈይስቡክ` ብዛዕባ ጎይትኦም በርሀ ዝርርብ ተላዒሉስ ምሳኻ ዕርክነት ከምዝነበሮ ጠቒሰ ነይረ። ነዚኣ ዝርኣየ ዘመድ ጎይትኣኦም በርሀ ኢየ ዝብል በጃኻ ኣራኽበኒ ስለዝበለኒ ቁጽሪ ተሌፎንካ ክህቦዶ? ኢሉ ይሓትኒ። ኣብ ታሪኽ ጎይትኦም ኣነውን ዘይፈልጦ ገለ ሃጓፋት ስለዘሎኒ ነቲ ሓታታይ ብታሕጓስ ከዛርቦ ከምዝደሊ ሓቢረ። ብቕጽበት ክኣ ናይ ተሌፎን ጻውዒት ካብ ወዲ ጓል ሓወብኡ ንጎይትኦም ኢየ ዝብል ሰብ ይረክብ። ብዙሕ ኣዕሊልና ብዙሕ ሓበሬታ ክኣ ተለዋዊጥና።

ጎይትኦም በርሀ ሓደ ካብቶም በላሕቲ ምሁራት፥ ኤርትራ ሃገርና ክትጥቀመሎም ዕድል ዘይረኸበት ሰብ ኢዩ ነይሩ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዮኒቨርሲቲ ብናይ ሕጊ ትምህርቲ ምስ ተመረቐ ብዙሕ ከይጸንሐ ኢዩ ንሓርነት ኤርትራ ክቃለስ ኢሉ ናብ ሜዳ ኤርትራ ከይዱ። ብዛዕባ ቃልሲ ኤርትራ ኣብ ዝወጹ ጽሑፋት ጎይትኦም በርሀ ይጥቀስ ኢዩ። እዛ `ብጻይ` ትብል ቃል ኣብ ናይ ተቓለስቲ ቋንቋ ተፈላጢት ክትከውን ብምግባሩ ክኣ ከም ሳጓ ናብኡ ተለጢፋ ብ`ብጻይ ጎይትኦም ኢዩ ዝፍለጥ ነይሩ።
ብጻይ ጎይትኦም ኣብ ዝኣምነሉ መትከሉ ጽኑዕ ከምዝነበረ መቓልስቱ ይምስክሩሉ ኢዮም። ብዛዕባ ዲሞክራስያዊ ስርዓትን ሰብኣዊ መሰላትን ጽሒፉ ንተጋደልቲ ከነቓቕሕ ስለዝጀመረ ክኣ ኢዩ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብሕሱም ግፍዒ ተታሒዙ ጸኒሑ ኣብ መውዳእታ ክኣ ዝተቐትለ።

ጎይትኦም ናይ ግዜ ንእስነት ዓርከይ ኢዩ ነይሩ። ኣብሻይ ኣስመረት፥ ኣዲኡ ንጎይትኦም፥ ንወዲ ሓወቦይ ንኣያ ኣስገዶም ገብርኣብ ተመርዕያ ንጎይትኦም ወዳ ሒዛ ኢያ ናብ ዓድና ናብ ኣማድር፣ ወረዳ ጽልማ፣ ኣትያ። ሕማቕ ዕድል ኰይኑ ኣያ ኣስጎዶም ክልተ ቆልዑ ምስ ወለደላ ኢዩ ብሞት ተፈልይዋ። በዚ ምኽንያት ኣብሻይ ኣስመረት ናይ ናብራ ሽግር ነይሩዋ። እዝከረኒ ኣብ ሰልሳይ ክፍሊ ናይ መባእታ ደረጃ ትምህርቲ ከሎና ንዓዲ ኣቡኣ ንደንበላስ ተሰዲዳ ሓግያ ኣብቲ ጊዜ ዘራእቲ ኣብ ወርሒ ግንቦት ክኣ ንዓዲ ተመሊሳ። ጎይትኦም ካብቶም ምሉእ ዓመት ዝተመሃርና ጥራዘውትና ወሲዱ ቀዲሑ ኣጽኒዑ ኣብ መወዳእታ ዓመት ብልጫ ክወስድ ዝኸኣለ ናይ ትምህርቲ ተውህቦ ዝነበሮ በሊሕ ቆልዓ ኢዩ ነይሩ። በቲ ናይ ቁልዕነት ኣተሓሳስባ፣ ኣብሻይ ኣስመረት ሰበይቲ ወዲ ሓወቦይ ስለዝነበረት ን`ጎይትኦም ከም ዘመደይ ገይረ ኢየ ዝወስዶ ነይረ። ብዝበለጸ ግና ዕርክነትና ኣዝዩ ደልዲሉ ስለዝነበረ ዓርከይ ጎይትኦም ኢለ እጽውዖ ነይረ ንሱውን ከምኡ።

ኣብ ራብዓይ ክፍሊ ምስ በጻሕና፥ ምናልባት ጎይትኦም ወዲ 12 ዓመት ኢዩ ዝኸውን ነይሩ፣ ሓደ ኣብቲ እዋን`ቲ ጓሂ ዘሕደረለይ ነገር ተፈጢሩ። ዓርከይ ጐይትኦም ኣብ ዓዲ ብናብራ ስለዝተሸገረ ናብ ኣስመራ ዝርከቡ ቤተ ሰቡ ከይዱ ተባሂሉ። ኣነ ዝኣምኖ ዓርከይ ብምስኣነይ ናይ ብሓቂ ተሰሚዑኒ።

ኣብ ታሽዓይ ክፍሊ ኣብ ቀዳማዊ ሃይለ ስላሰ ክልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ክምሃር ከሎኹ ጐይትኦም ኣብቲ ጎኑ ዝነበረ ማእከላይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ሾምናይ ክፍሊ ይምሃር ስለዝነበረ ስሕት ኢልና ኣብ መንገዲ ንራኸብ ኔርና። ብገለ ናይ ናብራ ሽግር ሓደ ዓመት ኣጥፊኡ ምንባሩ ኣዝዩ ስለዝተሰምዓኒ ከልዕለሉ`ውን ኣይደለኹን። ኣነ ታሽዓይ ክፍሊ ኣብ ኣስመራ ተማሂረ ብድሕሪኡ ዝነበረ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ኣብ ኢትዮጵያ ከይደ ወዲአ ኢየ ኣብ ዩኒቨርሲትይ ኣትየ። ድሒረ ከም ዝተረዳእኩዎ፡ ጎይትኦም ካብ ሻሙናይ ክፍሊ ናብ ናይ መምህርና መሰልጠኒ ኣትዩ ተማሂሩ ንገለ ዓመታት መምህር ኰይኑ ኢዩ ሰሪሑ።

ኣደይ ወላዲተይ ሓደ እምነት ነይሩዋ። ናይ ኩሉ ሰብ ዕድል ክውለድ ከሎ ጀሚሩ ዝተጻሕፈ ኣሎ፡ ካብታ ጽሑፍቱ ክኣ ሰብ ኣይወጽእን ኢዩ ትብል ነይራ። ኣነን ጎይትኦም ዓርከይን ከከም ጽሑፍና ተጓዕዝና ኣብ መጀመርታ 70`ታት ኢዩ መስለኒ ኣብ `ኣራት ኪሎ፥ ኣዲስ ኣበባ፥ ብኣጋጣሚ ተራኺብና። ንዓመታት ዝሓለፈና ዕላል ኣልዒልና ንነዊሕ ተዛሪብና። ኣብቲ መወዳእታ ዕላልና ግና ጎይትኦም “እሞ እዝጊሄር ኢዩ ተራኸቡ ኢሉና ሎሚ ንምንታይሲ ኣነ ኣርሒቐ ክገይሽ ኢየ” ኢሉኒ። ኣነ ጎይትኦም ብርቱዕ ሓንጎል ከምዘሎዎ ስለዝፈልጥ ንትምህርቲ ነወጻኢ ኢዩ ዝኸይድ ዘሎ ኢለ ስለዝሓሰብኩ “ጽቡቕ ዓርከይ ጎይትኦም፣ ኣሳልጦ ይሃብ” ዝኣመሰለ ኣዎንታዊ ዘረባ ብምሃብ ኢየ ተፋንየዮ።

ጎይትኦም ኣብ ምምህርና እንከሎ ኣብ ናይ ዩኒቨርሲቲ መአተዊ ፈተና ወሲዱ ብዝልዓለ ነጥቢ ሓሊፉ ኣብ ናይ ሕጊ ትምህርቲ ኣትዩ ድሕሪ ምምራቑ ኢና ተራኺብና። ከመዮ ኣደይ ዝበለቶ ግና እቲ ጽሑፍ ዘይተርፍ ኰይኑ ለካስ መደብ ጎይትኦም ንላዕለዋይ ትምህርቲ ዘይኰነስ መንገዱ ንኽቃለስ ንኤርትራ ክኸይድ ኢዩ ነይሩ። ናይታ መዓልቲ እቲኣ ርክብና ክኣ ንዘልኣለም ኣብ ተዘክሮይ ተቐሪጹ ይነብር ኣሎ።

ተሰዊኡ ዝብል ቃል ኣብዘይቦትኡ ንጥቀመሉ ኢና። ዓርከይ ጎይትኦም ተሰዊኡ ድዩ ክብሃል ዘሎዎ ወይስ ተቐቲሉ? ኣብቲ ጊዜ ቃልሲ ኣብ ሓደ እኼባ ክሳተፍ ንኤርትራ ኣትየ ስለዝነበርኩ፡ ብዛዕባ ኣዕሩኽተይን ቤተ ሰበይን ክሓትት ጀሚረ። “ዘይምልከተካ ኣይትሕተት” ዝብል ናይ ህዝባዊ ግንባር መምርሒ ከምዝነበረ ኣፍልጦ ነይሩኒ ግናኸ ሕልናይ ኣየፍቀደለይን ክሓትት ጀሚረ። ሓደ ተጋዳላይ `ብጻይ ጎይትኦም ተሰዊኡ ኢዩ` ኢሉኒ ከብቅዕ `ግን ብዙሕ ኣይትሕተት` ይብለኒ። ስለዘየደቀስተኒ ግና ከጻሪ ጀሚረስ፣ ኣብ ናይ ኣውራጃነት ኣትዩ ምስ መሪሕነት ዘይምቅዳው ፈጢሩ ከምዝነበረ ዝብል ሓበሬታ ረኺበ። ኣነ ወዲ ግርሂ ልባ “እሞ በዚ ምኽንያት ተቐቲሉ” ኢለ እንተሓትትኩ “ኖ ተሰዊኡ ኢዩ” ተባሂለ። ክሳብ ናጽነት ነዛ ነገር ቆርጢመያ ጸኒሐ ድሕሪኡ ግና ኣብ ልዕሊ ጎይትኦም ዝወረደ ግፍዒ ኩሉ በጺሐዮ። ብመትከል ንዲሞክራስን ሰብኣዊ መሰልን ስለዝተማጐተ ኢዩ ተቐቲሉ። ኣብ ደም ብጻይ ጎይትኦም ኣውራጃነት ዝብሃል ድሑር ኣታሓስባ ከቶ ክነበር ኣይምኸኣለን።

ጎይትኦም ናይ ቁልዕነት ዕድሚኡ ኣብ ዓደይ ኣብ ኣማድር ኢዩ ነይሩ። ለንቅነ ምስ ሓደ ቤተ ሰቡ ዝኾኖ ምስ ተራኸብኩ እየ ዓደቡኡ ኣብ ዓዲ ጎዶ፡ ሃዘሞ፡ ኣብ ከባቢ ማይ ዓይኒ፡ ምዃኑ ዝፈልጥ ዘሎኹ። ደሕሪ ኣብሻይ ኣስመረት ኣቦይ በርሀ ካልእ ሰበይቲ ተመርዕዮም ከምዝወለዱን ዓርከይ ጎይትኦም ዓቢ ቤተ ሰብ ከምዘሎዎ ምስምዐይ ክኣ ኣሐጕሹኒ። ብወገን ኣብሻይ ኣስመረትውን እንተዀነ፥ ካብ ኣያ ኣስገዶም ወዲ ሓወቦይ ክልተ ኣወዳት ነይሮማ፥ ሓደ ተጋዳለይ ነይሩ ተሰዊኡ ኣቲ ሓደ ግና ብሕማም ኣብ ድሕሪ ናጽነት ዓሪፉ። ክልቲኦም ግና ውላድ ገዲፎም ኢዮም። ኣብሻይ ኣስመረት ኣብ ኣማድር ተቐሚጣ ካብ ሓደ ወዲ ዓዲ ሰልስተ ኣወዳት ወሊዳ ኢያ።

ስለዚ ኣማውታ ብጻይ ጎይታኦም መሪር እኳ እንተዀነ በቲ ዝነበሮ ሃገራዊ ተገዳስነትን ብናይ መትከል ቃልሱን ክዀርዑ ዝግብኦም ብዙሓት ቤት ሰብን ኣዕሩኽን ኣሎዉ።
ምሕጽንታ፥ መቃልስቲ ብጻይ ጎይትኦም ዝነበርኩም ተጋደልቲ ዘሎኩም ስእሊ፡ ተዘክሮታትኩም ወይ ብጽሑፍ ወይውን ብድምጺ ቀዲሕኩም ክትሰዱለይ ሓደራ እብለኩም። ሓንቲ ተምሳል ብጻይ ጎይትኦም ዘይብላ ስእሊ ተዘርጊሓ ነይራ ስለዚ እቲ ሓቀኛ ስእሉ እንተዝርከብ ከመይ ጽቡቕ ምዀነ።
ኩነታት ኣቃትላ ብጻይ ጐይትኦም ትፈልጡ ብህይወት ዘሎኹም ሰባት ትህልዉ ኤኹም። ስለዚ ብሽም ቤተ ሰቡን፣ ኣዕሩኽቱን ኩሎም ናይ ቀረባ መቃልስቱን ክኣ እቲ ትፈልጥዎ ብዕሊ ክትነግሩ ትሕተቱ ኣሎኹም። ታሪኽ ብጻይ ጎይትኦም በርሀ ነባሪ ኰይኑ ክተርፍ ክጽዓረሉ ስለዝዀነ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ንዝትሓባበር ኩሉ ኣቐዲመ ከመስግን እፈቱ።
ዶ/ር ብርሃነ ወልደሚካኢል 23/05/2020 E-mail: berhanewoldemichael@yahoo.co.uk



                      ehrea.org © 2004-2017. Contact: rkidane@talk21.com